Чарнігаў 1980-х гадоў
Горад, якім я яго памятаю

Адзінага меркавання ў тлумачэнні назову горада няма. Існуе легенда аб князю Чорным, што жыў у VIII стагоддзі. Ёсць версія аб першым пасяленцу па імі Чарніга або Чарнега. Распавядаюць аб "чорных" лясах, якія раней атачалі горад. Выводзяць назоў нават ад племя меланхленаў, якія насілі чорныя плашчы і якіх згадвае ў сваёй знакамітай "Гісторыі" Герадот.

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 годам. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX стагоддзя заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х стагоддзя. Але ёсць сведчанні аб яшчэ больш старажытных вытоках. У кнізе "Дапаможнік па геаграфіі" старажытнагрэцкага навукоўца Клаўдзія Пталямея, які жыў у II стагоддзі нашай эры, паказаныя каардынаты горада Сірім — на тым месцы, дзе знаходзіцца сучасны Чарнігаў. Перыяд росквіту прыйшоўся на XI стагоддзе, пры князю Святаславе і Ўсеваладзе Яраславічах і іх нашчадках. У XI-XII стагоддзях горад некалькі разоў руйнаваўся падчас княжых усобіц, а таксама полаўцамі. 18 кастрычніка 1239 гада быў узяты і спустошаны мангола-татарамі. У другой палове XIV стагоддзя далучаны да Вялікага Княства Літоўскага, у 1503 годзе — захоплены маскалямі, адваяваны ў 1611 годзе. У 1618 годзе адышоў да Рэчы Паспалітай. У 1654 годзе ўвайшоў у склад Расейскай імперыі.

Са старажытных цэркваў характэрныя Ўспенска-Елецкі (фота 017-025) і Траецка-Іллінскі (фота 031-041) кляштары і Спаса-Праабражэнскі сабор (фота 005-007), збудаваныя ў XI стагоддзі, а таксама Барыса-Глебскі сабор XII стагоддзя (фота 012-013), якая ў XVII стагоддзі быў дамініканскім кляштарам. Спаса-Праабражэнскі сабор закладзены каля 1033-1034 гадоў чарнігаўскім князем Мсціславам Уладзіміравічам і быў скончаны толькі ў сярэдзіне стагоддзя. З'яўляецца адзіным, які захаваўся на левабярэжжы Ўкраіны, помнікам манументальнага каменнага дойлідства перыяду росквіту Кіеўскай Русі. На працягу стагоддзяў ён неаднаразова перабудоўваўся. У XVIII-XIX стагоддзях, у прыватнасці, былі надбудаваныя дзве вежы, пасля чаго сабор набыў цяперашні выгляд. Побач князем Давыдам, сынам Святаслава, у першай чвэрці ХІІ стагоддзя збудаваны Барысаглебскі сабор, які ўвекавечыў памяць Святых Барыса і Глеба.

Пятницкая царква (фота 003) — помнік архітэктуры канца XII стагоддзя. Збудаваная за мяжой вакольнага ўмацаванага граду побач са старажытным гандлёвым месцам, як лічаць навукоўцы, выбітным дойлідам Пятром Міланегам. Гэта аднаглавы чатырохслупавы храм з усходамі на хоры ў заходняй сцяне (тут жа, у тоўшчы муроў, і галерэі-хады якія, магчыма, мелі абарончае значэнне). Цэнтральная частка, увянчаная высокім барабанам з дванаццаццю аконнымі праёмамі.

Архітэктурны ансамбль Елецка-Успенскага кляштара (фота 017-025) размешчаны паміж старажытным Чарнігаўскім дзяцінцам і Траецка-Іллінскім кляштарам. Легенда абвяшчае, што заснаваны ён яшчэ ў сярэдзіне XI стагоддзя князем Святаславам Яраславічам. У сярэдзіне XII стагоддзя збудаваны каменны храм у гонар Унебаўзяцця Божай Маці — увенчаны адзінай, але масіўнай главою трохнефавы трохапсідны дваццаціпяціметровай вышыні сабор. У канцы 1921 гада Елецкий кляштар быў зачынены, і толькі ў пачатку 90-х гадоў XX стагоддзя рэлігійнае жыццё ў ім ізноў аднавілася.

У 1069 годзе заснавальнік Кіева-Пячэрскай лаўры манах Антоній і стварыў на паўднёвай ускраіне гораду кляштар у тоўшчы Болдзінай гары. Кляштар змяніў некалькі назоваў, менаваўшыся па чарзе Болдзінскім, потым Багародзічным і, нарэшце, Іллінскім. Колькі манахаў-пустэльнікаў жыла ў падзямеллях у пачатковы перыяд гісторыі кляштара, мы не ведаем, але вядома, што жылі яны па асобнасці — кожны ў сваёй пячэре. На агульную малітву схадзіліся ў падземную царкву Хвалы Багародзіцы. У канцы XI — пачатку XII стагоддзя поруч пячор (фота 028) пабудавалі невялікую каменную царкву (фота 030), названую ў гонар Прарока Іллі. Спачатку царква была аднакупальнай, з дахам з лістоў свінцу. Інтэр'ер быў упрыгожаны фрэскамі. Падлога пакрытая керамічнай пліткай.

У 1239 году Чарнігаў захапілі і разбурылі мангола-татары і кляштар прыйшоў у заняпад. 1649 год стаў годам другога нараджэння кляштара і Іллінскай царквы. Яны былі адноўленыя казач'ім палкоўнікам Сцяпанам Падабайла. Храм змяніў сваё аблічча. Ён стаў трохкупальным.

У 1677 годзе архібіскуп Лазар Барановіч прыступае да стварэння велічнага архітэктурнага ансамбля на гары (фота 031-041), да захаду ад Іллінскай царквы. Спачатку на шырокім пляцы ўзвялі трапезную і Ўведенскую царкву 1677-1679 гг. (фота 037, 038), тры келійных карпусы. Праз два года пачалося будаўніцтва грандыёзнага Траецкага сабора (фота 031-036). Пабудаваны ў 1695 годзе сабор быў асвячоны і з тых часоў кляштар стаў звацца Траецка-Іллінскім. У XVIII стагоддзі кляштарны комплекс пашыраецца. Тут будуюцца дзве кутнія вежы і хата ігумена (1750 год). Пазней, у 1775 годзе, узводзіцца пяціярусная вежа-званіца вышынёй 58 метраў (фота 041).

Кацярынінская царква (фота 044) — помнік дойлідства канца XVII — пачатку XVIII стагоддзя. Царква пабудаваная на месцы старажытнарускага храма XII стагоддзя ў памяць аб героях-чарнігаўцах на чале з Якавам Лізагубам, якія праславіліся пры ўзяцці Азова ў 1696 годзе.

У 1700 году на базе славяна-лацінскай школы быў адчынены Чарнігаўскі калегіюм (фота 008-011). Будынак узведзены на сродкі гетмана Яна Мазепы. У XVII стагоддзі была збудаваная хата Лізагуба (палкавая канцылярыя) (фота 015, 016).

Рэшткі земляных умацаванняў даўняй крэпасці прасочваюцца на Вале ў двух месцах: гэта астаткі вала, на якім стаіць будынак Калегіюма, і паўзасыпанны роў, які добра праглядаецца і адлучае пляцоўку былога Верхняга замка ад асноўнай часткі крэпасці. Аб былой крэпасці нагадваюць і гарматы (фота 042, 043), якія ў канцы XIX стагоддзя ўсталявалі на лафеты і якія з тых часоў з'яўляюцца своеасаблівай візітнай карткай горада.

Дагэтуль яшчэ не даследаванай з'яўляецца тэрыторыя на левым беразе ракі Стрыжань, на якой цяпер размяшчаецца царква Міхася і Фёдара (фота 041) і будынак былой духоўнай семінарыі. Яны знаходзяцца на месцы былога гетманскага палаца, разбуранага па загадзе Пятра І пасля арышту і зняволення Паўла Паўботка.
__________

© 2006-2012 Jurkau kutoczak • Юркаў куточак • Yury's Corner
All rights reserved

Город ‹προφμ›

1 2 3


642 x 440
Чарнігаў 001

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

642 x 440
Чарнігаў 002

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

440 x 642
Чарнігаў 003

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

642 x 440
Чарнігаў 004

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

642 x 440
Чарнігаў 005

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

440 x 642
Чарнігаў 006

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

440 x 642
Чарнігаў 007

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

642 x 440
Чарнігаў 008

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

642 x 440
Чарнігаў 009

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

440 x 642
Чарнігаў 010

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

440 x 642
Чарнігаў 011

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

642 x 440
Чарнігаў 012

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

642 x 440
Чарнігаў 013

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

642 x 440
Чарнігаў 014

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

642 x 440
Чарнігаў 015

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

642 x 440
Чарнігаў 016

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

440 x 642
Чарнігаў 017

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

440 x 642
Чарнігаў 018

Упершыню Чарнігаў згадваецца ў летапісы "Аповесць мінулых гадоў" пад 860 г. Калі кіеўскі князь Алег у канцы IX ст. заваяваў краіну паўночнікаў, якія жылі па плыні Дзясны, гэты горад, відавочна, ужо існаваў, бо на камені, што захаваўся ў найстаражытнай царкве горада, ёсць пазнака, якая адносіцца, у перакладзе з грэцкага летазлічэння, да пачатку Х ст.

1 2 3



Flag Counter