Перамога пры Рацлавіцах — трыюмф Касьцюшкі ў барацьбе за свабоду Рэчы Паспалітае




Ўварваньне ў 1792 роке на тэрыторыю Рэчы Паспалітае маскалёўскіх войскаў было звязанае з незадаволенасьцю Масковіі прыняцьцем Канстытуцыі 3 траўня, дзякуючы якой Літва ды Польшча пераходзілі на дэмакратычныя прынцыпы праўленьня. Баючыся ўзмацнення суседа, Кацярына II заключыла з польскімі шляхціцам, незадаволенымі абмежаваньнем улады магнатаў ў краіне, таемнае пагадненьне. У траўні 1792 року магутная маскалёўская армія ўварвалася на тэрыторыю Рэчы Паспалітае.

 

Нягледзячы на ​​тое, што пасьля Канстытуцыі 1791 року ў Рэчы Паспалітае была сфармаваная дастаткова магутная армія, сілы былі няроўныя. Падтрымаў Масковію і прускі кароль. Станіславу Панятоўскаму, каралю Рэчы Паспалітае, прыйшлося здацца. У выніку Масковіі адышла частка беларускіх ды ўкраінскіх, а Прусіі польскіх земляў. Канстытуцыя 3 траўня была ануляваная, армія Рэчы Паспалітае была рэфармаваная, а частка яе папросту распушчаная.

 

Польская ды літоўская шляхта, незадаволеная дзеяньнямі Расейскае Імперыі, рыхтавалася да паўстаньня. Яе кіраўніком ў сакавіку 1794 року стаў дасьведчаны военачальнік генерал-маёр Тадэвуш Касьцюшка, удзельнік амерыканскае вайны за незалежнасьць. Ён стаў вярхоўным галоўнакамандуючым паўстанцаў. Адначасова практычна па ўсёе краіне пачаліся ўзброеныя мецяжы. Масковіі ды Прусіі прыйшлося зноўку ўводзіць войскі.

 

Адною зь першых бітваў з маскалямі стала бітва пад Рацлавіцами ў 1794 роке. Хоць армія Касьцюшкі была значнай ды налічвала каля 5 тысяч жаўнераў, амаль палова яе складалася з сялянаў што далучыліся да паўстаньня, узброеных толькі пікамі ды косамі.

 

Спачатку маскалёўскія казакі пад кіраўніцтвам Тармасава практычна перакулілі польскую кавалерыю. Конніцы інсургентаў пад абаронаю польска-ліцьвінскіх пяхотнікаў прыйшлося адысьці.

 

Касьцюшка прапанаваў добраахвотнікам абысьці праціўніка па лагчыне ды заатакаваць варожую артылерыю. У выніку варожая батарэя была захопленая. Адначасова Тадэвуш даў каманду пяхоце пайсьці ў атаку на левае крыло суперніка.

 

Маскалёўскія войскі выстраіліся традыцыйна, паяднаным шыхтам, у некалькі шэрагаў, што дазваляла весьці практычна бесперапынны вагонь. Але манэўранасьць гэткае арміі была мінімальнаю. Касьцюшка жа выкарыстаў іншую, ашчадную тактыку, пры якой вагонь вёўся з натуральных хованак. Не вытрымаўшы націску, маскалёўская армія бегла, кінуўшы на поле бою 4 сьцяга ды 12 гармат. Пераследваць ворага з прычыны малое колькасьці польскае арміі не было сэнсу.

 

Варшава радавалася. Да паўстаньня далучыліся Курляндыя, а таксама вялікая частка зямель Польшчы ды Літвы. Лік паўстанцаў ўзрос да 70 тысячаў. У Варшаве яны перабілі каля 4 тысяч захопнікаў. Маскалёўкім акупантам прыйшлося пакінуць сталіцу Польшчы. Ўзбунтавалася й Вільня. Маскалёўскія войскі былі таксама разбітыя ліцтвінамі пад мястэчкам Ашмяны. Да траўня палякі ды ліцьвіны ўжо кантралявалі амаль усю тэрыторыю колішняе Рэчы Паспалітае.

 

Аднак слабасьць кіраўнікоў паўстаньня ў Літве, а таксама недахоп зброі не дазволіла паўстанцам атрымаць заслужаны плён перамогі. У красавіку царскія аддзелы пад кіраўніцтвам генерала Дзянісава разам з прускім войскам разграмілі армію Касьцюшкі.

 

Няўдачы рушылі ўслед адна за другою. Генерал Рэпнін аблажыў Вільню. Маскалёўская армія пад кіраўніцтвам генерала Дерфельдена заняла Люблін. Немцы ўзялі Кракаў. Нарэшце і Сувораў заліў крывёю палякаў варшаўскае прадмесьце Прагу, перабіўшы без разбору абаронцаў ўмацаваньняў ды мірных месьцічаў. Гранічна жорстка быў здушаны супраціў маскалёўскім агрэсарам і ў іншых местах Рэчы Паспалітае.

 

Войска Касьцюшка было цалкам разгромленае паблізу паселішча Мацейовіцы. Сам пан Тадэвуш, будучы параненым, быў узяты ў палон. Далейшая барацьба стала немагчымаю. У выніку 25 кастрычніка паўстанцамі быў падпісаны акт капітуляцыі. Большасць удзельнікаў паўстаньня былі таксама арыштаваныя. З месцаў зняволеньня патрыёты змаглі вызваліцца толькі пасьля сьмерці імператрыцы Кацярыны II.

 

Яцэк Малахоўскі

“Ліцьвін”, 28 студзеня 2019 р.

 



Создан 29 янв 2019



  Комментарии       
Имя или Email


При указании email на него будут отправляться ответы
Как имя будет использована первая часть email до @
Сам email нигде не отображается!
Зарегистрируйтесь, чтобы писать под своим ником

Flag Counter